Γιώργος Νικολαΐδης: «Πλήρη δικαιώματα για τα ασυνόδευτα προσφυγόπουλα»

«Για να μπορέσουν αυτά τα παιδιά, παρά τις τραυματικές εμπειρίες τους, να έχουν πάλι κάποια χρόνια παιδικότητας, απαιτείται προσπάθεια και πλαισίωση», τονίζει στο Πριν για τους ασυνόδευτους  ανήλικους πρόσφυγες ο ψυχίατρος Γιώργος Νικολαΐδης, διευθυντής της Διεύθυνσης Ψυχικής Υγείας και Κοινωνικής Πρόνοιας του Ινστιτούτου Υγείας του Παιδιού, επιστημονικός υπεύθυνος στο Κέντρο Ημέρας του Συλλόγου «Το Χαμόγελο του Παιδιού» για ανήλικους-θύματα κάθε μορφής βίας και πρόεδρος της Επιτροπής Lanzarote του Συμβουλίου της Ευρώπης.

Συνέντευξη στη Λίτσα Φρυδά

Ποιους κινδύνους και τι δυσκολίες αντιμετωπίζουν οι ασυνόδευτοι ανήλικοι κατά  την πορεία προς τις χώρες προορισμού τους και στα σύνορα των χωρών από τις οποίες διέρχονται;

Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουμε, πολλά από τα παιδιά ξεκινάνε μόνα τους το ταξίδι. Πρόκειται συνήθως για αγόρια στην εφηβεία ή κοντά στην ενηλικίωση που έχουν προορισμό την Κεντρική ή Βόρεια Ευρώπη είτε για να δουλέψουν και να καλέσουν στη συνέχεια την οικογένειά τους, είτε για να βρούνε κάποιον μακρινό ή στενότερο συγγενή, είτε να βρούνε δουλειά και να σταδιοδρομήσουν εκεί. Μερικά από αυτά, για να κάνουνε αυτό το ταξίδι, χρειάζεται να πληρώνουν smugglers και αυτό ενέχει πολλούς κινδύνους.

Στην πραγματικότητα, πολύ συχνά στην πορεία συμβαίνει είτε να κακοποιηθούν από έναν smuggler, είτε να πουληθούν σε έναν trafficker, είτε να ξεμείνουν κάπου για κάποιον απρόβλεπτο λόγο και να χρειαστεί να τα πάρει ένας trafficker για να μπορέσουν να συνεχίσουν το ταξίδι. Μπορεί επίσης να εμπλακούν σε διάφορες πολύ επικίνδυνες και κακοποιητικές για τα ίδια πρακτικές, που συχνά συμπεριλαμβάνουν την πορνεία, για να πληρώσουν πάλι τον διακινητή ή για να στείλουν χρήματα πίσω στην οικογένεια. Αυτά όλα είναι μέσα στις καταστάσεις που αντιμετωπίζουν τα παιδιά αυτά.

Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στους smugglers και τους traffickers;

Δεν υπάρχουν σινικά τείχη ανάμεσα στο smuggling και το trafficking. Στο ταξίδι ενός παιδιού θα εναλλαχθούν τέτοιες κατηγορίες ανθρώπων, κάτι που υποδηλώνει ότι η διακίνηση και η εμπορία ανθρώπων είναι μάλλον ένα φάσμα, παρά δύο τελείως διαφορετικά φαινόμενα. Επίσης, διάφορες δραστηριότητες στις οποίες εξωθούνται τα παιδιά, όπως συμβαίνει μεταμεσονύχτια στο Πεδίο του Άρεως ή σε άλλα μέρη της Αθήνας, είναι άμεσα συναρτώμενες με την ύπαρξη τέτοιων κυκλωμάτων διακίνησης παιδιών.

Για μένα η διαφορά ανάμεσα στη διακίνηση και την εμπορία είναι ανύπαρκτη, αν το κριτήριό μας είναι η θυματοποίηση των παιδιών. Η διαφοροποίηση γίνεται κυρίως για να μην επωφελούνται από τα ωφελήματα του χαρακτηρισμένου θύματος trafficking η πλειονότητα των παιδιών που φτάνουν σ’ αυτή τη χώρα.

Ποιες συνθήκες βρίσκουν τα παιδιά όταν φτάνουν εδώ;

Οι συνθήκες γενικά είναι πάρα πολύ κακές, και αυτό αφορά και τα συνοδευόμενα παιδιά και τα ασυνόδευτα. Αν δει κανείς τις επίσημες στατιστικές του ΕΚΚΑ (Εθνικό Κέντρο Κοινωνικής Αλληλεγγύης) που ανακοινώνει τακτικά στοιχεία για τα ασυνόδευτα, μπορεί να παρατηρήσει ότι ακόμα και ένα μεγάλο κομμάτι από τα καταγεγραμμένα, που πολύ αμφισβητώ αν όλα είναι καταγεγραμμένα ή αν υπάρχουν κάποια που έχουν διαλάθει της καταγραφής, εξακολουθούν να διαβιούν σε άτυπα καταλύματα, στο δρόμο, σε καταστάσεις που δεν γνωρίζουμε  ως κοινωνία, ενώ ένα άλλο κομμάτι επίσης ευάριθμο, διαβιοί σε αυτά που κατ’ ευφημισμόν μάλλον ονομάζονται «ασφαλείς ζώνες», γιατί κάθε άλλο παρά ασφαλείς είναι για τα παιδιά αυτές οι ζώνες. Στην πραγματικότητα, είναι μέρη όπου τα παιδιά είναι πάρα πολύ ευάλωτα και έκθετα σε κάθε είδους θυματοποίηση ή εκμετάλλευση.

Δεν είναι καλύτερη η διαμονή σε ξενώνες;

Ακόμα και πολλά από τα «προνομιούχα» παιδιά που θα τοποθετηθούν σε κάποιον από τους ξενώνες που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια για τη στέγαση των ασυνόδευτων, είτε θα συνεχίσουν να εμπλέκονται σε δραστηριότητες τύπου εκπόρνευσης για να μπορέσουν να πληρώσουν τον trafficker που θα τους μεταφέρει στη χώρα του τελικού προορισμού, είτε θα εξαφανιστούν. Και στην πραγματικότητα, σε πάρα πολλούς από τους ξενώνες αυτούς, η προσπάθεια να ξαναβρεθεί ένας ασυνόδευτος που έχει εξαφανιστεί είναι πάρα πολύ μικρή. Φυσικά ισχύει το ίδιο για όλους τους ξενώνες, υπάρχουν σημαντικές διαφορές στην ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών, όμως, πρώτον, η πλειονότητα των ξενώνων δεν είχανε φτιαχτεί για τον πραγματικό πληθυσμό στόχο, αφού πάνω από  85-90% είναι αγόρια στην εφηβεία, στα πρόθυρα της ενηλικίωσης, μερικά ίσως να είναι και ενήλικα. Δεν υπάρχει κάποιο σύστημα υποδοχής που να απευθύνεται στον συγκεκριμένο πληθυσμό, σ’ αυτές τις ηλικίες και μ’ αυτές τις εμπειρίες. Η διαδικασία της εκτίμησης της ηλικίας στα σύνορα είναι πάρα πολύ γρήγορη και τυπική πράγμα το οποίο δημιουργεί ερωτηματικά για το κατά πόσο μπορούν να διαβιούν σε έναν ξενώνα καμιά εικοσαριά άτομα 18χρονοι ή και μεγαλύτεροι ακόμα μαζί με 5 δεκάχρονα. Επομένως, η σωστή εκτίμηση της ηλικίας δεν έχει νόημα μόνο για να μην χαρακτηρίζονται ενήλικες τα ανήλικα αλλά και το αντίστροφο, γιατί μπορεί να δημιουργήσει κινδύνους για άλλα ανήλικα.

Ακόμη, σ’ αυτούς τους ξενώνες, πέρα από τη σίτιση και τη στέγαση, θα έλεγε κανείς ότι απευθύνονται σε δεκάχρονα παιδιά, ενώ οι εμπειρίες τους προέρχονται συχνά από εμπόλεμες ζώνες. Κάποια από αυτά μπορεί να έχουν πολεμήσει, να έχουνε δει διαμελισμένους, να έχουνε σκοτώσει και τα ίδια, ενδεχομένως. Το να τους λέμε έλα να παίξουμε δαχτυλομπογιές ή τζένκα μάλλον δεν είναι αυτό που θα δημιουργήσει μια σχέση του συστήματος με αυτόν τον πληθυσμό.

Το αποτέλεσμα είναι, ότι επειδή δεν έχουμε καθόλου μια τέτοια στρατηγική προσέγγιση, δεν μπορούμε ούτε να μάθουμε κάποια πράγματα από αυτόν τον πληθυσμό. Ούτε τις εμπειρίες θυματοποίησής τους στο ταξίδι θα μπορέσουμε να μάθουμε, ούτε την επαφή τους με τα κυκλώματα της διακίνησης, για να εξαρθρωθούν, αφού δεν χτίζουμε καμιά σχέση επικοινωνίας και εμπιστοσύνης μαζί τους. Και φυσικά, ούτε την ενεστώσα θυματοποίησή τους μαθαίνουμε, ότι δηλαδή πάνε στο Πεδίο του Άρεως και κάνουν ό,τι κάνουν για να πληρώσουν τον διακινητή.

Είναι αλήθεια ότι οι χρηματοδοτήσεις των ξενώνων για εφήβους και παιδιά μειώνονται;

Το χειρότερο είναι ότι, τώρα πια, πολλοί ξενώνες κλείνουν ή συγχωνεύονται, επειδή αυτό το σύστημα των παράλληλων ξενώνων ιδρυματικής φιλοξενίας των ασυνόδευτων ανηλίκων φτιάχτηκε, κυρίως, με χρηματοδοτήσεις ευρωπαϊκές ή του ενιαίου ευρωπαϊκού χώρου, ή άλλων τέτοιων πηγών, χρηματοδοτήσεις αρχικά παχυλές, που σιγά-σιγά άρχισαν να μειώνονται. Λόγω αυτής ακριβώς της μείωσης μια πολύ μεγάλη ΜΚΟ παρέδωσε δέκα δομές σε άλλη οργάνωση. Αυτό που πρυτανεύει, σήμερα, είναι η αντίληψη της τελείως βασικής παροχής φιλοξενίας. Δημιουργούνται ακόμα μεγαλύτερες ιδρυματικού τύπου δομές φιλοξενίας, συνήθως παλιά ξενοδοχεία ημιδιαμονής, χωρίς καμία υποδομή, οι οποίες προσφέρουν μόνο κρεβάτι και φαγητό και ενδεχομένως μια στοιχειώδη νομική συνδρομή, όπως ενημέρωση για την διαδικασία χορήγησης ασύλου ή οικογενειακής επανένωσης.

Το να βάζεις πενήντα-πενήντα, σαράντα-σαράντα, εξήντα-εξήντα ασυνόδευτα παιδιά σε ξενοδοχεία δεν είναι προστασία ή φιλοξενία. Αντιθέτως, δημιουργεί πάρα πολλά προβλήματα και άμεσα και μεσοπρόθεσμα. Γιατί κι αν υπάρχει μια περίπτωση αυτά τα παιδιά, παρά τις τραυματικές εμπειρίες τους, να μπορέσουν να έχουν πάλι κάποια χρόνια παιδικότητας, να ξαναδούνε τη ζωή τους και πώς μπορούν να την κερδίζουν στον κόσμο στον οποίο βρέθηκαν, στο ευρωπαϊκό κοινωνικό σκηνικό, απαιτεί προσπάθεια και πλαισίωση. Δεν γίνεται από μόνο του. Με τον τρόπο που κινούμαστε δημιουργούμε ένα ξένο σώμα μέσα στο κοινωνικό σώμα, με πολύ λιγότερες κοινωνικές δεξιότητες, πολύ πιο απομονωμένο και με πάρα πολλά ειδικά δικά του χαρακτηριστικά κοινωνικού αποκλεισμού. Αυτή είναι μια τελείως λάθος εξέλιξη, κατά τη γνώμη μου, την οποία θα πρέπει να τη δούμε, ειδάλλως θα την πληρώσουμε ακριβά.

Είναι αυτό χαρακτηριστικό της ελληνικής πραγματικότητας μόνο ή ισχύει το ίδιο και στην υπόλοιπη Ευρώπη;

Στην πραγματικότητα όσο πιο λίγοι είναι οι ασυνόδευτοι που δέχεται μια χώρα, τόσο πιο πολύ υπάρχει η «πολυτέλεια» να τους αντιμετωπίζουμε ως παιδιά, που χρειάζονται προστασία, πλαισίωση, φροντίδα. Όσο πιο πολλοί είναι, τόσο πιο πολύ επιδέχονται λύσεις ad hoc για να αποφύγουμε το τελείως ανθρωπιστικό ζήτημα και μόνο.

Η Ελλάδα δέχεται τα τελευταία δέκα χρόνια παρατηρήσεις από όλους τους διακρατικούς Οργανισμούς, για το γεγονός ότι δεν είχε στους ασυνόδευτους ανήλικους Επιτρόπους. Επίτροπος δεν είναι ο άνθρωπος που θα φιλοξενήσει ένα παιδί, είναι ο άνθρωπος που είναι υπεύθυνος για έναν ασυνόδευτο ανήλικο συνολικά, που θα ασχοληθεί για να του διασφαλίσει χώρο φιλοξενίας, την φοίτησή του σε σχολείο, την ιατροφαρμακευτική του περίθαλψη, τη νομική υποστήριξη, έχει δηλαδή τη γενική φροντίδα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα τα παρέχει ο ίδιος.

Στην Ελλάδα, όταν δεν υπάρχει κανένας οικείος να παίξει τον ρόλο του Επιτρόπου, τον ρόλο αυτό αναλαμβάνει ο οικείος εισαγγελέας. Οπότε στην ελληνική περίπτωση Επίτροποι των ασυνόδευτων ανήλικων προσφύγων είναι οι κατά τόπους εισαγγελείς, ειδικά στο πρώτο μέρος υποδοχής όπου φτάνει ένας ανήλικος. Αυτό σημαίνει ότι ο εισαγγελέας  Μυτιλήνης έχει στην εποπτεία του μερικές χιλιάδες ασυνόδευτους ανηλίκους, ως Επίτροπος. Προφανώς δεν μπορεί στην πράξη να ασχολείται με τα θέματα του κάθε παιδιού, ακόμη και αν είναι ο πιο ικανός άνθρωπος του κόσμου. Γι’ αυτό μας έλεγαν διορίστε επαγγελματίες επιτρόπους, με μικρό αριθμό ανηλίκων ο καθένας, οπωσδήποτε σε μονοψήφιο αριθμό, οι οποίοι να κάνουν αυτήν ακριβώς τη δουλειά. Ψηφίστηκε ένας νόμος πριν ίσως λιγότερο από έναν χρόνο, αλλά δυστυχώς εκκρεμούν μια σειρά από υπουργικές αποφάσεις, οπότε δεν έχει εφαρμοστεί. Ελπίζουμε να εφαρμοστεί κάτι, γιατί όπου και να είναι αυτά τα παιδιά, αν δεν υπάρχει κάποιος να βαδίσει  μαζί τους, να συνοδοιπορευτεί μαζί τους, προφανώς δεν μπορούμε να περιμένουμε ότι θα βρουν από μόνα τους τις επιλογές που μπορεί να υπάρχουν γι’ αυτά στο σύστημα, ακόμα και με τις ελλείψεις που υπάρχουν.

Στην Ιταλία που έχει πολύ μεγάλο αριθμό ασυνόδευτων, αυτό που επιλέχθηκε, δυστυχώς, είναι ένα σύστημα εθελοντών Επιτρόπων και όχι επαγγελματιών, το οποίο είναι μοναδικό στην Ευρωπαϊκή Ένωση, και για το οποίο δέχεται πάρα πολλές κριτικές η Ιταλία αυτόν τον καιρό. Γιατί αυτό το σύστημα, στην πραγματικότητα, καθιστά μια λειτουργία που θα έπρεπε να είναι κοινωνική ευθύνη, θέμα καλής διάθεσης της κοινωνίας των πολιτών, φιλανθρωπίας και ανθρωπιστικών αισθημάτων.

Δηλαδή κάθε χώρα επιλέγει τις δικές της λύσεις;

Για να σας δώσω να καταλάβετε, μια αντίστοιχα προβληματική περίπτωση είναι αυτή της Ουγγαρίας, όπου στα νότια σύνορα στις transit zones, στα απερίγραπτα αυτά στρατόπεδα που έχουν για τους μετανάστες, για τους ασυνόδευτους και δη για τους ασυνόδευτους που είναι πάνω από τα δεκατέσσερα, δεν είχανε Επιτρόπους όπως για τα μικρότερα ή τα ιθαγενή παιδιά που έμεναν χωρίς γονείς, αλλά είχανε μια ad hoc επιτροπή. Βάζανε δηλαδή Επίτροπο έναν δημόσιο υπάλληλο, στον οποίον χρεώνανε τον φάκελο, εν ολίγοις. Σ’ αυτήν την περίπτωση κάναμε και παρεμβάσεις από το Συμβούλιο της Ευρώπης και δέχθηκε ευτυχώς η Ουγγαρία να βάλει Επιτρόπους σε όλα τα παιδιά, ανεξαιρέτως ηλικίας. Όπως δέχθηκε και δεν έχει πια ασυνόδευτους ανηλίκους στα δύο στρατόπεδα στα νότια σύνορά της με τη Σερβία. Δυστυχώς επειδή η τάση πανευρωπαϊκά είναι να αντιμετωπίσουμε τα προβλήματα όπως-όπως και να διαθέσουμε όσο το δυνατόν λιγότερους πόρους, οι λύσεις που επιλέγει η κάθε κυβέρνηση εξαρτώνται και από τη δική της πολιτική, ιδεολογική κατεύθυνση, αλλά σε κάθε περίπτωση οι λύσεις αυτές είναι κατώτερες της ποιότητας του απαιτούμενου, του κοινωνικά αναγκαίου. Και φυσικά χρειάζονται πόροι και για αυτό καμιά φορά είναι άδικη η κριτική που διατυπώνεται από τις βόρειες χώρες κατά των κυβερνήσεων του νότου, εν συνόλω, γιατί άλλο είναι να έχεις 25 ασυνόδευτους τον χρόνο, κι άλλο να έχεις 25.000 χιλιάδες τον χρόνο, όπως για παράδειγμα η Ιταλία. Προφανώς δεν είναι εύκολο να πεις ότι θα κάνω ό,τι θα έκανα για όλα τα παιδιά σ’ αυτήν τη χώρα, το ίδιο απλά. Χρειάζεσαι πόρους για να το υποστηρίξεις αυτό, αλλιώς δεν γίνεται.

Παρά τα φαινόμενα ρατσιστικής μισαλλοδοξίας, υπάρχουν αξιόλογα κοινωνικά παραδείγματα αλληλεγγύης απέναντι στην προσφυγιά;

Στην αρχή αυτού του κύματος μετανάστευσης υπήρχε μια συζήτηση πανευρωπαϊκά για το αν θα έπρεπε να θεσπιστούν διαφορετικά κριτήρια ποιότητας για τις υπηρεσίες που παρέχονται σε παιδιά αναλόγως αν είναι μεταναστάκια ή προσφυγόπουλα, ή ιθαγενή παιδιά. Και με δεδομένο ότι τότε φαινότανε ήδη ότι αύξανε ένα κύμα μαζικό στο οποίο μάλιστα το ποσοστό των ασυνόδευτων ανηλίκων χρόνο με τον χρόνο αυξανόταν επίσης,- έχουν φτάσει να είναι πάνω από το 1/3 του συνόλου των προσφύγων οι ασυνόδευτοι,- έγινε σε κάποιες χώρες και διακρατικούς οργανισμούς μια συζήτηση, και στην ελληνική κυβέρνηση, αν θα έπρεπε να θεσπιστούν οι ίδιες προδιαγραφές και υπηρεσίες που παρέχονται σ’ αυτά τα παιδιά σε σχέση με τα ντόπια. Εγώ ήμουνα από αυτούς που είχαμε ταχθεί σθεναρά ενάντια σ’ αυτή τη θέσπιση και για να ξεκαθαρίσω τη θέση μου, δεν έλεγα ότι στην πράξη δεν θα υπήρχαν διαφορές γιατί αυτό είναι ρεαλιστικά αδύνατο, όταν ξαφνικά βρίσκεσαι με 50-100 -200 ασυνόδευτους τη μέρα, τη βδομάδα. Δεν είναι απλό να πεις ότι θα έχω αυτά που πρέπει, στη θέση που τα θέλω, την ίδια μέρα. Είναι άλλο όμως να ξέρουμε ότι θα ανεχτούμε μια, ας πούμε, «κατώτερη» ποιότητα υπηρεσιών που θα παρέχονται σ’ αυτά τα παιδιά, για λίγο καιρό, μέχρι που σιγά-σιγά να τις φέρουμε στο ίδιο επίπεδο με ό,τι παρέχει η κοινωνία στα άλλα παιδιά που χρειάζονται προστασία, και άλλο να θεσπίσουμε ότι υπάρχουν δύο ειδών παιδιά, δύο ειδών δικαιώματα. Αυτό θα ήταν ένα βήμα που θα μας πήγαινε πίσω από τη Γαλλική Επανάσταση και, κατά τη γνώμη μου, πάρα πολύ επικίνδυνη ατραπός για το τι θα σήμαινε αυτό. Και σ’ αυτό συνετέλεσε και το Συμβούλιο της Ευρώπης στο να αποφευχθεί.

Ποια είναι η θέση σας ως Προέδρου της Επιτροπής Λανζαρότε και ποιες οι εισηγήσεις σας στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχετικά με το ζήτημα των ασυνόδευτων ανηλίκων;

Η επιτροπή Λανζαρότε δίνει για τα ασυνόδευτα παιδιά συγκεκριμένη κατευθυντήρια οδηγία και καλεί επειγόντως τα 44 κράτη-μέλη που έχουν υπογράψει τη Συνθήκη, να παρέχουν σε όλα τα παιδιά, μεταναστάκια και προσφυγόπουλα, τις ίδιες ποιοτικά φροντίδες και υπηρεσίες με τα ντόπια παιδιά που είναι σε αντίστοιχη κατάσταση. Και περαιτέρω αποσαφηνίζει τι είδους θα πρέπει να είναι η φιλοξενία που παρέχεται, για να προστατεύονται αποτελεσματικά τα παιδιά αυτά. Και στις κατευθυντήριες γραμμές που είχαμε εκδώσει τον Μάρτη του 17 προτεραιότητα αποτελούσε, κατά τεκμήριο, η γρήγορη επανένωση με μέλη της οικογένειας. Γιατί σ΄ αυτό υπάρχει τρομερό πρόβλημα, που δεν είναι μόνο πρόβλημα των ελληνικών αρχών, όσο των αρχών άλλων χωρών που μερικές φορές καθυστερούν τόσο που δημιουργείται η εύλογη σκέψη ότι είναι μια εμπρόθετη καθυστέρηση, ιδιαίτερα όταν έχεις παιδιά με ταυτοποιημένους βιολογικούς συγγενείς σε χώρες της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης, αλλά τα οποία παιδιά είναι για παράδειγμα 17 χρονών. Υπάρχει ένα παιχνίδι των αρχών με αυτό, που συχνά ένα κράτος καθυστερεί να απαντήσει μέχρι το παιδί να γίνει 18 και μια μέρα, οπότε απορρίπτεται το αίτημα οικογενειακής επανένωσης διότι το παιδί είναι πια ενήλικος.

Πρώτον λοιπόν προτείνουμε να κάνουμε ό,τι μπορούμε για να βρούμε τις οικογένειές τους ή για να ενωθούν με μέλη των οικογενειών τους, γιατί αυτό είναι πιο ασφαλές από οποιοδήποτε κέντρο φιλοξενίας. Δεύτερον να υπάρχει η δυνατότητα τοποθετήσεων αυτών των παιδιών σε ανάδοχες οικογένειες, είτε ομοεθνών είτε άλλων.  Εδώ στην Ελλάδα έχουμε τεράστιο έλλειμμα σε αυτό. Εγώ στην κορύφωση του μεταναστευτικού δεχόμουνα δεκάδες τηλέφωνα ανθρώπων που ήθελαν να πάρουν ένα μεταναστάκι σπίτι τους. Δεν υπήρχε η διαδικασία να πάρεις νόμιμα  σπίτι σου ένα μεταναστάκι που το ξέβρασε το κύμα και είναι μόνο του. Ούτε τώρα υπάρχει. Το θέμα είναι ότι η αλλαγή του νομοθετικού πλαισίου καθυστέρησε πάρα πολύ, γιατί αυτά τα πράγματα τα συζητάμε ήδη από το 12, το 13, και το 14. Από την αρχή του προβλήματος φαινόταν πως θα εξελισσόταν η κατάσταση. Και τότε υπήρχε ροή, απλά φεύγανε κατευθείαν. Υπήρχε και η αφελής, κατά την άποψη μου, εντύπωση της κυβέρνησης ότι είμαστε χώρα τράνζιτ, ή ότι γινότανε ένας πόλεμος εκεί, θα περάσουνε, θα φύγουνε, θα τελειώσει και θα τελειώσουμε κι εμείς μαζί του.

Υπάρχει δηλαδή η τάση «να τελειώνουμε»;

Όπως αποδείχθηκε δεν ήτανε καθόλου έτσι, όχι μόνο για τα 2-2,5 χρόνια που είχαμε την κορύφωση σ’ αυτό που λέγεται δίαυλος των δυτικών Βαλκανίων, αλλά και στο πριν και μετά, συνεχίζει να υπάρχει ροή, απλά είναι μικρότερη. Κάναμε, λοιπόν, από τότε προτάσεις να αλλαχθεί το πλαίσιο, να δοθεί δυνατότητα να υπάρξουν ανάδοχες τοποθετήσεις, με εποπτεία και επιτήρηση, κανονικά όπως πρέπει. Ένας από τους λόγους που όλες οι κυβερνήσεις και οι υπηρεσιακοί παράγοντες ήταν επιφυλακτικοί ως προς αυτό, είναι γιατί είχε υπάρξει μια τέτοια πιλοτική εφαρμογή των ανάδοχων τοποθετήσεων παιδιών μεταναστών παραμονές της Ολυμπιάδας του 2004, δυστυχώς με γνώμονα να καθαρίσουν οι δρόμοι της Αθήνας από κάθε άστεγο, ζητιάνο, επαγγέλματα του δρόμου, και όχι να προστατευθούν τα παιδιά. Επειδή έγινε τότε πολύ άτσαλα και με πολύ απερίσκεπτο τρόπο και δίνανε δέκα-δέκα παιδιά σε όποιον ήθελε από τους ομοεθνείς τους, κατάλαβαν στην πορεία ότι πολλά παιδιά τα είχαν τοποθετήσει με την αναδοχή σε smugglers και traffickers, και κλείσανε γρήγορα το πρόγραμμα. Έκτοτε, δεκαπέντε χρόνια μετά οι υπηρεσιακοί παράγοντες δεν θέλουν να ακούσουν ούτε τη λέξη αναδοχή. Δεν τους φταίει ο θεσμός αλλά ο απερίγραπτος τρόπος με τον οποίον το εφάρμοσαν οι ίδιοι.

Ποια είναι τα πλεονεκτήματα της αναδοχής και πώς πρέπει να λειτουργεί;

Έχουμε κάνει προτάσεις και με την προηγούμενη κυβέρνηση και με αυτήν, να υπάρξουν συστήματα αναδοχής με εποπτεία, επιτήρηση και μάλιστα, αυτό κοστίζει φθηνότερα και είναι πολύ πιο ανθρώπινο για τα παιδιά. Είχαμε καταδείξει ότι και με τα ίδια χρήματα που δίνονται τώρα σε διάφορους φορείς ιδιωτικού δικαίου για να τρέχουν ξενώνες και άλλες δομές, θα μπορούσανε να έχουν ένα σύστημα ανάδοχων τοποθετήσεων, με πολύ συστηματική υποστήριξη, πλαισίωση, βοήθεια και εποπτεία από τις κοινωνικές υπηρεσίες του Υπουργείου. Γιατί όντως αυτό θα μπορούσε κάλλιστα να γίνει και θα βοηθούσε και κάποιες οικογένειες μεταναστών που είναι εγκατεστημένες στην Ελλάδα να μπορέσουν να ενσωματωθούν πολύ καλύτερα στο κοινωνικό γίγνεσθαι της ελληνικής κοινωνίας.  Και τα παιδιά αυτά να δουν ενδεχομένως μια προοπτική παραμονής στην Ελλάδα και όχι απλώς να τη δούνε ως μια χώρα τράνζιτ. Ένα σοβαρό πρόβλημα με αυτά τα παιδιά είναι ότι μολονότι μένουνε χρόνια στην Ελλάδα, συνεχίζουν να την βλέπουν ως μια χώρα τράνζιτ, διότι δεν τους προσφέρεται τίποτα που να τους δίνει μια προοπτική όντως ριζώματος. Και ταυτοχρόνως, επειδή είναι εγκλωβισμένα, αφού έχουν κλείσει τα σύνορα, δεν μπορούν και να φύγουνε. Δυστυχώς δεν το επιλέξανε. Τελικά ψηφίστηκαν από την παρούσα κυβέρνηση δύο νομοθετήματα για την αναδοχή και την επιτροπεία, εδώ και ένα χρόνο, καθυστερημένα χρονικά, κατά τη γνώμη μου, και κάτω από το επίπεδο των αναγκών. Ούτε και αυτά όμως εφαρμόζονται, γιατί για το καθένα χρειάζονται κι από 10-15 υπουργικές αποφάσεις οι οποίες εκκρεμούν. Οπότε περνάει ο χρόνος, τα προβλήματα συσσωρεύονται, οι άνθρωποι είναι εγκλωβισμένοι και λιμνάζουν, κι εμείς είμαστε πολύ πιο κάτω από τις ανάγκες της εποχής σ’ αυτό που παρέχουμε.

Ποιες είναι οι προτάσεις της Επιτροπής Λανζαρότε;

Οι προτάσεις της Επιτροπής Λανζαρότε  είναι: ταχύτατη οικογενειακή επανένωση, ανάδοχες οικογένειες, μικρές δομές με μονοψήφιο αριθμό παιδιών που να προσιδιάζουν σε οικογένεια, και να δίνουν έναν οικογενειακό τρόπο ζωής με πλαισίωση στην εκπαίδευση, στην υγεία, έμφαση στους μεγαλύτερους εφήβους στην επαγγελματική τους κατάρτιση, γιατί η εμπειρία δείχνει ότι δεν είναι η εγκύκλιος εκπαίδευση αυτό που μπορεί να προσελκύσει έναν 17χρονο που ξαφνικά βρίσκεται σε καινούργια χώρα. Δυστυχώς, δεν εφαρμόζονται αυτού του είδους οι κατευθύνσεις και πολλά κράτη, ενδεχομένως και η Ελλάδα, μάλλον προσπαθούν να ωραιοποιήσουν καταστάσεις παρά να τις βελτιώσουν. Γιατί, ξέρετε, το Συμβούλιο της Ευρώπης δεν έχει κατασταλτικό χαρακτήρα, δεν είναι όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση που έχει υποχρεωτική εφαρμογή στις κατευθυντήριες οδηγίες της, αλλά η έμφαση είναι να δείξουμε την καλή πρακτική και να συνδράμουμε όποιο κράτος θέλει κάπως να βελτιωθεί. Εδώ η αντίδραση είναι απλά να ωραιοποιήσουμε, κάτι που κατά τη γνώμη μου είναι πολύ λάθος, γιατί το να μην αναγνωρίζεις τα λάθη σου τα κάνει ακόμα χειρότερα. Για παράδειγμα, τώρα που μειώνονται τα χρήματα από την Ευρωπαϊκή Ένωση, η κατεύθυνση και στην Ελλάδα είναι συγχωνεύσεις. Και εκεί που είχαμε και έναν κοινωνικό λειτουργό που έλεγε «έλα να παίξουμε τζένκα» τώρα δεν έχουμε κανέναν, κι αντί για 20-25 ανήλικους έχουμε 60 και έχουμε ένα πρόβλημα που είναι πολύ δύσκολο στη διαχείρισή του.

Έχουμε την εντύπωση ότι το Διεθνές Δίκαιο που αφορά στα δικαιώματα του Παιδιού αδυνατεί να δώσει λύσεις σε αυτό το πολύ σοβαρό πρόβλημα καταστρατήγησης ακόμα και των πιο βασικών δικαιωμάτων τους. Ποια είναι η γνώμη σας;

Φυσικά γιατί έτσι κι αλλιώς είναι μια διαρκής μάχη. Δεν είναι κάτι που μπορεί κανείς να το θεωρήσει δεδομένο. Έτσι όπως εξελίσσεται ο σύγχρονος κόσμος, νομίζω ότι διάφορα πράγματα που θεωρούνται δεδομένα ακόμα και στο επίπεδο της δημόσιας ρητορικής, γιατί στην πράξη καταστρατηγούνται έτσι κι αλλιώς, δεν ισχύουν πια. Το ότι δηλαδή ο Πρόεδρος των ΗΠΑ υποστηρίζει ότι μπορούμε να χωρίζουμε τα παιδιά από τους γονείς τους επειδή απλώς πέρασαν παράνομα ως οικογένεια «τα σύνορα μας», είναι κάτι που 20-30 χρόνια πριν δεν θα άντεχε να το υποστηρίξει κανένας αρχηγός χώρας που διατείνεται ότι είναι δημοκρατική και έχει αναφορά στα ανθρώπινα δικαιώματα. Τώρα, βλέπουμε ότι νιώθει ότι μπορεί να το κάνει. Αυτό έχει να κάνει με το πώς εξελίσσεται το διεθνές σύστημα. Γενικά πιστεύω ότι αυτά που η γενιά μου είχαμε την χαρά και την τύχη να απολαύσουμε, όσοι γεννηθήκαμε σ’ αυτό το μέρος του κόσμου που είχε ειρήνη και κάποιες στοιχειώδεις παροχές και κάποιου είδους δημοκρατία, δυστυχώς, απ’ ότι φαίνεται, δεν θα είναι δεδομένα για πάντα. Μακάρι να διαψευστώ, αλλά φοβάμαι ότι στο επόμενο χρονικό διάστημα δεν θα είναι δεδομένο ότι χρειαζόμαστε να έχουμε κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα, και πρέπει να δούμε πώς θα τα διασφαλίσουμε.

Ποιο είναι το νομικό πλαίσιο που διέπει την εκπαίδευση των παιδιών προσφύγων στην Ευρώπη και στην Ελλάδα; Μπορεί η εκπαίδευση να συντελέσει στην κοινωνική ενσωμάτωσή τους;

Η εκπαίδευση είναι ένα από τα βασικά δικαιώματα των παιδιών, και όλοι οι διακρατικοί οργανισμοί για τα παιδιά μετανάστες πρόσφυγες επισημαίνουν ότι τα κράτη υποδοχής πρέπει να την παρέχουν στα παιδιά.  Αυτό όχι μόνο για λόγους γενικούς αλλά και για λόγους κοινωνικής ενσωμάτωσης. Αν δεν τους μάθεις τη γλώσσα πώς θα μπορέσουν να επικοινωνήσουν και να ενσωματωθούν; Έπειτα, καλή η θεωρία του transit, αλλά εδώ η πραγματικότητα δείχνει ότι το φαινόμενο ήρθε για να μείνει. Ειδικά για τους μεγάλους εφήβους η γενική σύσταση είναι να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην επαγγελματική εκπαίδευση και λιγότερο στη γενική, γιατί ένα παιδί 17 χρονών είναι βέβαια ένα παιδί, αλλά επειδή δεν έχει και κανέναν να το φροντίζει, θα πρέπει κάπως να μπορεί να υποστηρίξει την ύπαρξή του. Υπάρχει όμως και άλλος ένας λόγος. Κάναμε έρευνα και πέρυσι και πρόπερσι στις δομές που είχαν ασυνόδευτους και στα στρατόπεδα και στους ξενώνες στην Ελλάδα. Το συμπέρασμα που έβγαινε από τα ίδια τα παιδιά, είναι ότι ο αμορφισμός του χρόνου δρούσε πάρα πολύ διαλυτικά για τους ίδιους. Γιατί αρκετοί από αυτούς είχανε υποβάλει αίτηση για επανένωση σε κάποια άλλη χώρα, ή αίτηση ασύλου, έτσι, όμως, όπως είναι στημένο το σύστημα, όλη τη μέρα τους περίπου δεν είχανε να κάνουν τίποτα και περιμένανε βδομάδες, μήνες, να έρθει κάποια διοικητική πράξη. Κι αυτό ήταν πάρα πολύ αποδιαρθρωτικό για τους ίδιους και πολλές φορές συντελούσε σε διάφορα, άλλου τύπου προβλήματα, που έβγαιναν στην συμπεριφορά, όπως σε τι δραστηριότητες εμπλέκονταν, στο πώς ήταν το ωράριό τους τη νύχτα ή τη μέρα. Αντιθέτως, λίγοι φορείς που οργάνωναν δραστηριότητες προσαρμοσμένες στην ηλικία και τα χαρακτηριστικά της ομάδας αυτών των παιδιών, είχανε πάρα πολύ θετικά αποτελέσματα, τόσο στην ενσωμάτωσή τους, όσο και στην συμπεριφορά τους και στο τι επικοινωνούσαν με τους επαγγελματίες των υπηρεσιών.

Πώς σχολιάζετε τις μισαλλόδοξες φωνές που απαιτούν τον διαχωρισμό των προσφυγόπουλων από τα ντόπια παιδιά στα σχολεία; 

Η εκπαίδευση αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα τους και οφείλει το κράτος να τα εντάσσει στο εκπαιδευτικό σύστημα μαζί με τα άλλα παιδιά της κοινωνίας. Θα ήταν τελείως απαράδεκτο, να δούμε μια διαδικασία ρατσιστικού διαχωρισμού των παιδιών μεταναστών/προσφύγων θα είναι μόνο με μεταναστάκια, και τα ντόπια παιδιά με τα ντόπια. Θα ήταν τελείως απαράδεκτο να υπάρξει ρατσιστικός διαχωρισμός των παιδιών μεταναστών/προσφύγων όπως ζητούν κάποιοι, και πολύ επικίνδυνο μεσοπρόθεσμα για την ελληνική κοινωνία, όπως και για κάθε κοινωνία, να έχει διαχωρισμένα σχολεία. Η κοινωνική ενσωμάτωση θα πρέπει να είναι το ζητούμενο, γι’ αυτό είναι σημαντικό τα ασυνόδευτα προσφυγάκια να μένουν σε σπίτια με οδό και αριθμό, και όχι στον τάδε ξενώνα ή στο δείνα στρατόπεδο.

Το να εξασφαλίσεις κάποια καταλύματα, όχι στρατοπεδικού χαρακτήρα, αλλά σε σπίτια, σε οικογένειες με παιδιά, θα ήταν πολύ καλύτερο για αυτά, γιατί θα τα έβαζε σε ένα κοινωνικό πλαίσιο, σαν όλα τα παιδιά του κόσμου, με μια επιπρόσθετη φροντίδα που χρειάζονται για να μπορέσουν να ενσωματωθούν, επειδή έχουν το μειονέκτημα της γλώσσας, της άλλης κουλτούρας, της μετανάστευσης. Και απέναντι στη ρατσιστική φιλολογία, πέρα από όλα τα ηθικά επιχειρήματα που προφανώς συμμερίζομαι, είναι και η μόνη αποτελεσματική διαδικασία για να μην έχεις διαφορετικές εθνοτικές ταυτότητες μέσα σε μια κοινωνία. Αυτά είναι γνωστά πραγματικά από την εποχή της Γαλλικής Επανάστασης, για το πώς χειρίζεται κανείς τις διαφορετικότητες μέσα σε μια δημοκρατική κοινωνία. Τα υπόλοιπα, εκτός από φασιστικά είναι και ανοησίες, διότι καταλήγουνε σε αυτό που υποτίθεται ότι καταγγέλλουν. Ο διαχωρισμός καταλήγει στη δημιουργία διαφορετικών ταυτοτήτων. Δείτε για παράδειγμα τους μαχητές του ΙSIS και από πού είναι η καταγωγή τους. Από την Κεντρική Ευρώπη, παιδιά των παιδιών των μεταναστών που δεν είχανε στον ήλιο μοίρα και ζούσανε σε γκέτο.

 Η Διεύθυνση Ψυχικής Υγείας και Κοινωνικής Πρόνοιας του Ινστιτούτου Υγείας του Παιδιού δημιούργησε έναν οδηγό για την ανίχνευση ανηλίκων θυμάτων trafficking. Πώς αξιοποιείται αυτός ο οδηγός;

Αυτό ήταν ένα πρόγραμμα που το είχαμε κάνει για τα σύνορα Ελλάδας Τουρκίας πριν την κορύφωση του μεταναστευτικού από το Αιγαίο. Είχαμε δουλέψει και με συναδέλφους Τούρκους, είχαμε βγάλει κάποιες κατευθυντήριες οδηγίες για τον προσδιορισμό της ηλικίας των παιδιών αλλά και κάποια άλλα χρήσιμα εργαλεία για τη διαχείριση των παιδιών και είχαμε κάνει και εκπαιδεύσεις επαγγελματιών στα σύνορα, για την συνδρομή των ασυνόδευτων ανηλίκων. Η λογική πάλι είναι ότι, για να μπορέσει κανείς να εξαρθρώσει τα κυκλώματα εμπορίας, πρέπει να μπορεί να στήνει γέφυρες επικοινωνίας με αυτόν τον κόσμο, από τη στιγμή κιόλας που τους βγάζει η βάρκα και στάζουν νερά. Γιατί μετά αρχίζουν και άλλες νοητικές διεργασίες και οι άνθρωποι αυτοί, όντας πρόσφυγες σε ένα ξένο κράτος, έχουν όλη την επιφυλακτικότητα που μπορεί να κατανοήσει κανείς. Πρέπει από την αρχή να κερδίσεις την εμπιστοσύνη τους, για να μπορέσεις να πάρεις πληροφορίες που θα χρησιμοποιήσουν οι διωκτικές αρχές για να εξαρθρώσουν, και ταυτοχρόνως να λάβεις και άλλες πληροφορίες, ώστε οι υπηρεσίες να μπορέσουν να στηρίξουν τις οικογένειες αυτές και τα παιδιά αυτά. Ορισμένα από αυτά τα εργαλεία χρησιμοποιήθηκαν σε κάποιου είδους διοικητικές ρυθμίσεις που έγιναν μετέπειτα, ενσωματώθηκαν, δηλαδή, σε εργαλεία κυρίως της Υπηρεσίας Πρώτης Υποδοχής, ή όσον αφορά την καταγραφή των ασυνόδευτων ανηλίκων. Κάποια άλλα δυστυχώς δεν χρησιμοποιήθηκαν, και λέω δυστυχώς γιατί, αν είχαμε έναν τέτοιο προσανατολισμό στις υπηρεσίες και στις ενέργειές τους,  θα είχαμε καλύτερο αποτέλεσμα και όσον αφορά την εγκληματική δραστηριότητα των διακινητών, και θα μπορούσαμε να βοηθήσουμε τους ανθρώπους αυτούς περισσότερο.

Παρόλα αυτά συνεχίζουμε, και μάλιστα αυτό το διάστημα εκπονούμε ένα άλλο πρόγραμμα σε συνεργασία με άλλους φορείς στην Ιταλία, στην Κύπρο, στη Λιθουανία, για τη διατύπωση ενός εκπαιδευτικού  curriculum, και την διεξαγωγή εκπαιδεύσεων που κάνουμε αυτόν τον καιρό για υποψηφίους επιτρόπους ασυνόδευτων ανηλίκων, παρότι ακόμα δεν έχει εφαρμοστεί ο νόμος στην Ελλάδα. Ευελπιστούμε ότι κάποια στιγμή κάποια διοίκηση θα εφαρμόσει αυτόν τον νόμο, και άρα θα υπάρχει έδαφος για τους Επιτρόπους, και είναι σημαντικό να αναλάβουν την επιτροπεία άνθρωποι, όχι στη βάση μιας γενικής καλής διάθεσης ή φιλανθρωπίας, αλλά μιας εκπαίδευσης για τα βασικά πράγματα που πρέπει κανείς να φροντίζει, για τις βασικές προϋποθέσεις της προσέγγισης ενός παιδιού σε αυτήν την κατάσταση, για τις βασικές γνώσεις του τι πρέπει να περιμένουν από ένα ασυνόδευτο ανήλικο. Τα πράγματα έχουν αντικειμενικές δυσκολίες, υπάρχουν, όμως, εργαλεία για να τις αντιμετωπίσεις. Η προσπάθειά μας είναι να στηρίξουμε κάποιους ανθρώπους, να τους εφοδιάσουμε με γνώσεις, ώστε αν μπορέσει να υπάρξει ένα σύστημα στην Ελλάδα, να μπορέσουν να δουλέψουνε σε αυτό και να μπορέσουν να προσφέρουν το περισσότερο που μπορούνε να προσφέρουν. Οπότε, ναι, πολλά από αυτά δεν υλοποιήθηκαν όπως και σε άλλα πεδία, αυτά που κάνουμε. Μολονότι τα δίνουμε στην πολιτεία, δεν τα εφαρμόζει. Δεν μπορώ να μην αναφερθώ στο γεγονός ότι έχουμε φτιάξει το 14 ένα πρωτόκολλο αντιμετώπισης των κρουσμάτων κακοποίησης παραμέλησης των παιδιών, έχουμε εκπαιδεύσει σε όλες τις περιφέρειες επαγγελματίες όλων των εμπλεκόμενων τομέων αλλά η πολιτεία δεν το εφαρμόζει.

Πώς πιστεύετε ότι σχετίζεται η άνοδος της ακροδεξιάς και του φασισμού στην Ευρώπη με το προσφυγικό ζήτημα, και πώς αυτό μεταφράζεται μέσα από τις πολιτικές επιλογές των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων;

Έχω την άποψη ότι η άνοδος του φασισμού και της ακροδεξιάς στην Ευρώπη δεν έχει αιτιολογική σχέση με το ζήτημα του προσφυγικού. Ένα μεγάλο κομμάτι των χαμηλών και μέσων στρωμάτων στον ανεπτυγμένο κόσμο νιώθει πάρα πολύ απειλημένο στη σύγχρονη εποχή, όσον αφορά και την εργασιακή του θέση αλλά και το συνολικότερο πρότυπο ζωής του το οποίο υποβαθμίζεται, και ως εκ τούτου είναι πάρα πολύ φοβισμένο. Το ότι σ’ αυτό το έδαφος κάποιοι πολιτικοί, σπεκουλάροντας δαιμονοποιούν το προσφυγικό ως πηγή των προβλημάτων, το θεωρώ απόδειξη της ένδειας άλλων επιχειρημάτων από πλευράς της ακροδεξιάς. Προφανώς δεν είναι το μεταναστευτικό που δημιουργεί όλα αυτά τα θέματα. Είναι ότι κάποιοι εκμεταλλεύονται τον φόβο του κόσμου και του λένε ότι φταίει ο μετανάστης που του κλέβει τη δουλειά και πάει λέγοντας. Εγώ θα το αποσύνδεα ως προς το αιτιολογικό, επισημαίνοντας όμως ότι εφόσον έχει αναπτυχθεί είναι ένα μεγάλο πρόβλημα, με την έννοια ότι βλέπουμε και εδώ στην Ελλάδα επιθέσεις σε ξενώνες ασυνόδευτων, σε προσωπικό οργανώσεων που παρέχουν υπηρεσίες σε μετανάστες και λοιπά.

Ωστόσο δεν θα κουραστώ να επαναλαμβάνω, ότι μέχρι τώρα, στην Ελλάδα, παρά τα φαινόμενα φασιστικής και ρατσιστικής μισαλλοδοξίας που εμφανίζονται, υπήρχαν και υπάρχουν και πολύ αξιόλογα και πλατιά κοινωνικά διαδεδομένα παραδείγματα αλληλεγγύης απέναντι στην προσφυγιά. Το λέω αυτό σε αντιδιαστολή με άλλες χώρες όπου η ξενοφοβία και ο ρατσισμός φαίνεται να έχουν κερδίσει μεγάλο κομμάτι της κοινωνίας χωρίς το άλλο, το αντίπαλο δέος να μπορεί να σταθεί ούτε καν ισάξια απέναντί του σε επίπεδο κοινωνίας. Και πάλι θα σας φέρω πάλι ως παράδειγμα την Ουγγαρία, όπου ήταν εντυπωσιακό όταν κάναμε επιτόπια επιθεώρηση, ότι ο κόσμος όλος στον δρόμο, στο ξενοδοχείο, στην ταβέρνα, αναπαρήγαγε μια λογική ξενοφοβική και πολύ εχθρική απέναντι στους πρόσφυγες και στους μετανάστες, χωρίς να έχει κατ’ ανάγκη κάποια άμεση εμπλοκή. Αποκομίζαμε την εντύπωση ότι αυτή η ρητορική έχει κερδίσει το κοινωνικό ακροατήριο και μάλιστα συντριπτικά. Πράγμα το οποίο είναι πολύ σοκαριστικό, δεδομένου μάλιστα ότι η Ουγγαρία δεν έχει τόσο μεγάλο αριθμό μεταναστών, ούτε τα προβλήματα της κοινωνίας μπορούν να αποδοθούν με λογικό τρόπο στους λίγους μετανάστες που έχει στο έδαφός της.

Αυτό γίνεται ακόμα πιο σοκαριστικό αν σκεφθείτε ότι στην Ουγγαρία οι πρόσφυγες είναι συγκεντρωμένοι σε στρατόπεδα που είναι περιφραγμένα με συρματόπλεγμα. Στο εσωτερικό ενός τεράστιου περιφραγμένου χώρου υπάρχουν άλλοι μικρότεροι περιφραγμένοι χώροι, επίσης με συρματόπλεγμα, όπου μένουν άνθρωποι επί μήνες, επί χρόνια περιμένοντας, ποιος ξέρει τι. Σ’ αυτού του είδους τις εγκαταστάσεις είχανε και ασυνόδευτα παιδιά. Και χαίρομαι που, μετά από τις παρεμβάσεις μας, τουλάχιστον δεν υπάρχουν πια ασυνόδευτα παιδιά σ’ αυτές τις εγκαταστάσεις. Ωστόσο παιδιά με τις οικογένειές τους υπάρχουν ακόμα. Είναι πραγματικά ανησυχητικό το γεγονός ότι σε κάποιες χώρες υπάρχουνε ξανά τέτοιες πρακτικές που παραπέμπουν σε άλλες εποχές της Ιστορίας, και κυρίως ότι αυτές οι πρακτικές βρίσκουν υποστηρικτές και σε υψηλότερο επίπεδο.

Και το συναντήσαμε αυτό, πριν ένα περίπου χρόνο, την πρώτη φορά που προήδρευα στην Επιτροπή Λαζαρότε, όπου, με αφορμή τα γεγονότα στα σύνορα των ΗΠΑ με το Μεξικό, βγάλαμε μία διακήρυξη ενάντια στον χωρισμό των παιδιών από τους γονείς τους, και στην τοποθέτησή τους σε άλλα απερίγραπτα πλαίσια κράτησης. Αυτή μας η πρωτοβουλία δημιούργησε αντιδράσεις σε μια σειρά από χώρες, όπως η Ουγγαρία, η Πολωνία, η Φινλανδία. Όμως θεωρούμε ότι είναι αδιανόητο να συμβαίνει αυτό, ακόμα και εκτός Ευρώπης, και να μην παίρνει θέση ο καθένας από εμάς. Τώρα σταμάτησε να γίνεται αυτό, ωστόσο, ένα χρόνο μετά, αρκετά από αυτά τα παιδιά που είχαν απαχθεί από τις αρχές των ΗΠΑ βρίσκονται ακόμα σε καθεστώς κράτησης και χωρισμένα από τους γονείς τους.

Οπότε αν το συγκρίνει κανείς, μπορεί να πει ότι στην ελληνική κοινωνία, στις αντιλήψεις των ανθρώπων στη χώρα μας, το κομμάτι της αλληλεγγύης υπάρχει πλειοψηφικά και αυτό το θεωρώ πολύ σημαντικό. Δόθηκε μια μάχη στην ίδια την κοινωνία, στο κοινωνικό σώμα και μέχρι τώρα αυτή η μάχη κερδήθηκε.

Πηγή: ΠΡΙΝ

Παρεμβάσεις ευαισθητοποίησης σε θέματα σεξουαλικής αγωγής και αναπαραγωγικής υγείας

Η Υπεύθυνη Αγωγής Υγείας της Διεύθυνσης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Β' Αθήνας σε συνεργασία με το Κέντρο Οικογενειακού Προγραμματισμού της Α' Μαιευτικής και Γυναικολογικής Κλινικής του Γενικού Νοσοκομείου ΑΘηνών ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ θα υλοποιήσει παρεμβάσεις ευαισθητοποίησης σε θέματα σεξουαλικής αγωγής και αναπαραγωγικής υγείας μετά την με αρ. πρωτ.   έγκριση του ΥΠΠΕΘ. Οι παρεμβάσεις θα γίνονται χωρίς να παρακωλύεται η ομαλή λειτουργία των σχολείων σε συνεννόηση με τους Διευθυντές/ντριες και τους Συλλόγους Διδασκόντων και με την έγγραφη συγκατάθεση των γονέων και κηδεμόνων των μαθητών/τριών. Αυτές απευθύνονται σε μαθητές/τριες Γ' Γυμνασίου και Α' Λυκείου με ομιλητές τον Πέτρο Δρακάκη, Επίκουρο Καθηγητή Μαιευτικής και Γυναικολογίας της Α' Μαιευτικής και Γυναικολογικής Κλινικής του Γενικού Νοσοκομείου ΑΘηνών ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ - Υπεύθυνο του Κέντρου Οικογενειακού Προγραμματισμού και Σωτηροπούλου Μυρτώ, Μαιευτήρα - Γυναικολόγο.

Οι ενδιαφερόμενες σχολικές μονάδες μπορούν να επικοινωνούν απευθείας με την κα Σωτηροπούλου Μυρτώ στο 6985160430.

Έγγραφο ΥΠΠΕΘ

"Ο ρόλος του σχολείου στην πρόληψη των εξαρτήσεων": συνέντευξη της Κατερίνας Μάτσα στη Λίτσα Φρυδά

Πηγή: ΣΕΛΙΔΟΔΕΊΚΤΗΣ

Συνέντευξη της Κατερίνας Μάτσα* στη Λίτσα Φρυδά**

«Τα παιδιά που παίρνουν ουσίες δεν το κάνουν για να πεθάνουν, αλλά για να επιβιώσουν μέσα σε μια αβίωτη πραγματικότητα»

ΣΕΛΙΔ.: Ένα από τα θέματα που απασχολούν ιδιαίτερα τη σχολική κοινότητα, εκπαιδευτικούς, γονείς και μαθητές, είναι η αύξηση της χρήσης ψυχοδραστικών ουσιών από τους εφήβους, κυρίως η χρήση χασίς. Ποιοι είναι οι λόγοι που ωθούν τους εφήβους στη δοκιμή ψυχοδραστικών ουσιών και ποιοι παράγοντες θα συντελέσουν στην συστηματική χρήση και εξάρτησή τους από αυτές;

Κ.Μ.: Οι λόγοι που μπορούν να ωθήσουν ένα παιδί στην εφηβεία να δοκιμάσει ουσίες είναι πάρα πολλοί. Είναι η περιέργεια, η αναζήτηση νέων εμπειριών, οι συναναστροφές, η μόδα – επειδή είναι πάρα πολύ “in” το να χρησιμοποιούνται ουσίες. Είναι η αίσθηση της δύναμης, της παντοδυναμίας που δίνει η ουσία, η αναζήτηση ενός αισθήματος ευφορίας που θα βγάλει το παιδί από τη θλίψη του, η αναζήτηση ενός χώρου στον οποίο να αισθάνεται ότι μπορεί να ανήκει, ενός χώρου που να είναι σε σύγκρουση με το κοινωνικό κατεστημένο. Γιατί η αμφισβήτηση του κοινωνικού κατεστημένου – και του κατεστημένου της οικογένειας επίσης – είναι ένας παράγοντας που θα κάνει ένα παιδί να στραφεί στις ουσίες.

Διαβάστε ολόκληρη τη συνέντευξη στον Σελιδοδείκτη

4οΕΦΗΒΙΚΟ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΔΙΑΦΗΜΙΣΕΩΝ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΤΩΝ ΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΔΗΜΟΥ ΚΗΦΙΣΙΑΣ – ΟΚΑΝΑ «ΠΡΟΝΟΗ»

Μαθητές δημιουργούν διαφημίσεις για την πρόληψη των εξαρτήσεων και περνούν τα δικά τους κοινωνικά μηνύματα στον Δήμο Κηφισιάς στο 

4^ο Εφηβικό Φεστιβάλ Διαφημίσεων 

Πρόληψης των  Εξαρτήσεων 

που διοργανώνει το Κέντρο Πρόληψης «ΠΡΟΝΟΗ» ΔΗΜΟΥ ΚΗΦΙΣΙΑΣ – ΟΚΑΝΑ! 

Η «ΠΡΟΝΟΗ» σας προσκαλεί να  συμμετέχετε στο φεστιβάλ εφήβων που διοργανώνει με θέμα την δημιουργία μιας πρωτότυπης διαφήμισης, από νέους για νέους,  για την πρόληψη της χρήσης τσιγάρου ή αλκοόλ ή ναρκωτικών ή του εθισμού από το διαδίκτυο  σε μορφή αφίσας ή τηλεοπτικού/ραδιοφωνικού σποτ ή εφαρμογής για smart phone/tablet

Αν είστε λοιπόν, 12-18 ετών δηλώστε συμμετοχή στο διαγωνισμό ατομικά ή με την παρέα σας από το σχολείο και δείτε την δημιουργία σας να γίνεται πραγματικότητα!  Όλες οι δημιουργίες θα εκτεθούν στο Πολιτιστικό Κέντρο του Δήμου Κηφισιάς το Σάββατο 30 Μαρτίου 2019. Οι νικητές θα βραβευτούν με δώρο-έκπληξη!

Οι δημιουργίες θα γίνονται δεκτές έως την Τρίτη 26 Μαρτίου   2019   

στο Κέντρο Πρόληψης «ΠΡΟΝΟΗ».     

Το Φεστιβάλ θα πλαισιωθεί από μουσική συναυλία με τη συμμετοχή  του νεανικού μουσικού συγκροτήματος dPANSxMARSEAUX.  Η ημερομηνία υλοποίησης του είναι  στις 30/03/2019, 18.00-21.00 στο Δήμο Κηφισιάς (Δημαρχείο Κηφισιάς: Αίθουσα Πολιτιστικού Κέντρου «Β. Γκατσόπουλος» , Διονύσου & Μυρσίνης 2, Κηφισιά), με ελεύθερη είσοδο.

Πρόσωπα επικοινωνίας για το Φεστιβάλ:  

Βασιλική  Αλεξάκη, Κοιν. Λειτουργός, Επιστ. Στέλεχος Κέντρου  Πρόληψης  ΠΡΟΝΟH &

Σωτηρία Μακαρώνη, Ψυχολόγος  Υγείας MSc, Επιστ. Υπεύθυνη Κέντρου  Πρόληψης  ΠΡΟΝΟH

Τηλ. 2108082673, e-mail: info@pronoi.org.gr, www.pronoi.org.gr

Δελτίο τύπου Φεστιβάλ

Έντυπο για μαθητές

4ο Εφηβικό Φεστιβάλ Διαφημίσεων για την Πρόληψη των Εξαρτήσεων

Το Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας "ΠΡΟΝΟΗ" Δήμου Κηφισιάς - ΟΚΑΝΑ σας προσκαλεί στο 

4ο Εφηβικό Φεστιβάλ Διαφημίσεων για την Πρόληψη των Εξαρτήσεων

Η θεατρική ομάδα γυναικών Καλλιστη, του ειδικού προγράμματος απεξάρτησης του ΨΝΑ, παρουσιάζει το έργο «Σας αρέσει ο Μπραμς;» της Μάρως Δούκα την Παρασκευή 15 Μαρτίου 2019 στις 20:00 στο θέατρο Κνωσός

Δελτίο τύπου-Το 18 άνω γιορτάζει τη Γυναίκα

Το 18άνω με τη λειτουργία του ειδικού προγράμματος απεξάρτησης γυναικών, αγωνίζεται για περισσότερα από 20 χρόνια για την ανάδειξη των ιδιαιτεροτήτων της εξαρτημένης γυναίκας. Ενισχύει την διαδικασία ανασυγκρότησης της προσωπικότητάς της. Παλεύει ενάντια στον κοινωνικό στιγματισμό. Μάχεται για ίσες ευκαιρίες στην καθημερινή ζωή.
Το 18 άνω γιορτάζει τη Γυναίκα
και σας προσκαλεί στην  παράσταση της θεατρικής ομάδας Καλλίστη
του ειδικού προγράμματος απεξάρτησης γυναικών 18άνω-ΨΝΑ
που παρουσιάζει το έργο «Σας αρέσει ο Μπραμς;» της Μάρως Δούκα
την Παρασκευή 15 Μαρτίου 2019 στις 20:00
στο θέατρο Κνωσός
Κνωσού 11 και Πατησίων 195, Πλατεία Αμερικής
Θα ακολουθήσει συζήτηση με το κοινό
Τη συζήτηση πλαισιώνουν
Στέλλα Χρηστίδη, Ψυχίατρος, Διευθύντρια 18άνω
Κατερίνα Μάτσα, Ψυχίατρος, πρώην Διευθύντρια 18άνω
Μαρία Σφηκάκη, Ψυχολόγος, Επιστημονικά υπεύθυνη ειδ. προγρ. εξαρτημένων μητέρων
Όλια Λαζαρίδου, ηθοποιός
Μαρία Λούκα, δημοσιογράφος

Για τη Θεραπευτική ομάδα του 18 άνω
Στέλλα Χρηστίδη– Ψυχίατρος, Διευθύντρια 18άνω

«Τέχνη και Πρόληψη των Εξαρτήσεων στο Σχολείο»: Δωρεάν σεμινάριο στο "Σχολείο 18ΑΝΩ"

Σεμινάριο για εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «ΤΕΧΝΗ & ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΕΞΑΡΤΗΣΕΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ»

Διοργάνωση: Περιοδικό Σελιδοδείκτης για την Εκπαίδευση και την Κοινωνία - 18ΑΝΩ

Πληροφορίες – Προϋποθέσεις υλοποίησης σεμιναρίου:

Αριθμός συμμετεχόντων: Έως 30 εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Διάρκεια Προγράμματος: 5 εβδομάδες

Ημέρες & ώρες: Κάθε Τετάρτη από 20 Μαρτίου έως 17 Απριλίου, 15:30-19:00

Χώρος: Σχολείο του 18 ΑΝΩ, Μαυρομιχάλη 122 & χώρος σεμιναρίων του 18 ΑΝΩ Κεφαλληνίας 71, Αθήνα

Δέσμευση των συμμετεχόντων: Παρακολούθηση του συνόλου του προγράμματος

Προϋπόθεση συμμετοχής, δείτε στον ακόλουθο σύνδεσμο: https://bit.ly/2NL4SYt

1η Συνεδρία, Τετάρτη 20/3

α. Εισαγωγικό. Κοινωνικά και πολιτισμικά στοιχεία σχετικά με τις εξαρτήσειςβ. Εξαρτημένος και παιδική ηλικία

2η Συνεδρία, Τετάρτη 27/3

α. Εξαρτημένος και εφηβείαβ. Οικογένεια εξαρτημένου

3η Συνεδρία, Τετάρτη 3/4

α. Τέχνη και πρόληψη. Εικαστική ψυχοθεραπείαβ. Τέχνη και πρόληψη. Συνέχεια

4η Συνεδρία, Τετάρτη 10/4

α. Σχολείο και σχολική κοινότηταβ. Ομάδες ομηλίκων

5η Συνεδρία, Τετάρτη 17/4

α. Εργαστήριο οροθεραπείας ή δραματοθεραπείαςβ. Συζήτηση εφ’ όλης της ύλης

Συνέντευξη της Μαρίνας Παπαδή, υπεύθυνης της εξειδικευμένης εκπαιδευτικής μονάδας ΨΝΑ «Σχολείο 18 ΑΝΩ»,

Συνέντευξη της Μαρίνας Παπαδή, υπεύθυνης της εξειδικευμένης εκπαιδευτικής μονάδας ΨΝΑ «Σχολείο 18 ΑΝΩ»στη Λίτσα Φρυδά

Η Μαρίνα Παπαδή είναι κλινικός Ψυχολόγος, με διδακτορικές σπουδές στη θεραπεία απεξάρτησης. Εργάσθηκε ως ψυχοθεραπεύτρια στην Μονάδα Απεξάρτηση 18 ΑΝΩ, ΨΝΑ, από το 1990. Από το 2010 έχει την επιστημονική ευθύνη της Εξειδικευμένης Εκπαιδευτικής Μονάδας ΨΝΑ «Σχολείο 18 ΑΝΩ».

-Κυρία Παπαδή, είστε επιστημονικά υπεύθυνη της Εξειδικευμένης Εκπαιδευτικής Μονάδας «Σχολείου 18ΑΝΩ» του ΨΝΑ. Μπορείτε να μας πείτε δυο λόγια για την ιστορία του Σχολείου; Πότε ιδρύθηκε και ποιες ανάγκες καθόρισαν τη δημιουργία του;

Αυτό που ονομάζουμε σχολείο 18ΑΝΩ ξεκίνησε το 2001, λαμβάνοντας υπόψη τα δεδομένα της βιβλιογραφίας και της κλινικής εμπειρίας, όπου βλέπαμε ότι τα θεραπευτικά προγράμματα σχεδίαζαν εξειδικευμένα εκπαιδευτικά πλαίσια για τους θεραπευόμενους τους. Αρχικά αυτό εστίασε στο να πιστοποιεί κάποιες γνώσεις στους θεραπευόμενους που ολοκλήρωναν τη θεραπεία τους, έτσι ώστε να έχουν καλύτερη πρόσβαση στην αγορά εργασίας. Συνδέθηκε δηλαδή καθαρά με την εξεύρεση μιας δουλειάς, κάτι που όπως καταλαβαίνετε, παίζει καθοριστικό ρόλο στην κοινωνική επανένταξη. Το να μπορέσει ένας άνθρωπος, όταν ολοκληρώνει το πρόγραμμα απεξάρτησης, να βρει μια δουλειά στηρίζει πολύ καλύτερα την κοινωνική του επανένταξη. Στην πορεία όμως, και μέσα από τη λειτουργία του, είδαμε πώς μπορεί να σχεδιαστεί ένα εκπαιδευτικό πλαίσιο στο οποίο θα συνυπάρχει το θεραπευτικό κομμάτι και το εκπαιδευτικό με έναν τρόπο που να υποστηρίζει το ένα το άλλο. Εκεί λοιπόν μπήκαν σοβαρά θεωρητικά ζητήματα για το πώς θα αναπτυχθεί δηλαδή αυτή δομή με έναν τρόπο που θα δένει αυτούς τους δύο στόχους. Εκεί χρησιμοποιήσαμε τα εργαλεία και τη θεωρητική προσέγγιση που εμείς έχουμε ως θεραπευτικό πλαίσιο για την απεξάρτηση. Ξέρουμε πολύ καλά ότι ένας άνθρωπος μας αφηγείται καθημερινά στη θεραπεία τα πολλαπλά τραύματα και τις δυσκολίες της εφηβείας του που είχε και στο σχολείο, καθώς οι περισσότεροι άνθρωποι που έρχονται στη θεραπεία δεν κατάφεραν να ολοκληρώσουν το σχολείο, είτε το ολοκλήρωσαν χωρίς να έχει γι’ αυτούς καμία ιδιαίτερη σημασία. Έτσι λοιπόν υπάρχει ένα βίωμα που εμείς το λαμβάνουμε υπόψη, το δουλεύουμε στη θεραπεία, και είδαμε ότι αυτό το βίωμα πρέπει να το αναγνωρίσουμε για να μπορέσει να λειτουργήσει καλύτερα το εκπαιδευτικό πλαίσιο. Με αυτή τη λογική λοιπόν ζητήσαμε από το υπουργείο Παιδείας να κάνει ένα σχεδιασμό για αυτό το εκπαιδευτικό πλαίσιο από κοινού μαζί μας. Και εκεί βάλαμε ως βασική προτεραιότητα οι εκπαιδευτικοί του ΥΠΠΕΘ που έρχονται να διδάξουν στο σχολείο να θέλουν οι ίδιοι να έρθουν εδώ, ως αποσπασμένοι και όχι δεσμευμένοι υπηρεσιακά όπως είναι ένας καθηγητής που πηγαίνει στο σχολείο της οργανικής του θέσης, ώστε αυτός ο άνθρωπος που θα έρθει εδώ να το επιλέξει, να ξέρει ότι θέλει να είναι εδώ, άρα και ότι μπορεί να φύγει αν κάποια στιγμή δεν θέλει πια να είναι. Να ξέρει, επίσης, ότι θα εκπαιδευθεί σε καινούργια πράγματα που δεν έχει διδαχθεί στις σπουδές του και ούτε γνωρίζει από την δική του εμπειρία, και κυρίως το δυναμικό της εξάρτησης και το δυναμικό της θεραπείας. Και βέβαια να θέλει να συμμετέχει σε μια ομάδα εποπτείας, όπου θα μάθει να μιλάει, να εκφράζει τις σκέψεις του, τα συναισθήματά του για το μαθητή του, τη μαθήτρια του που έχει μέσα στην τάξη, που μπορεί να του αρέσει, να μην του αρέσει, να τον δυσκολεύει, να τον διευκολύνει, να του σπάει τα νεύρα, να του δημιουργεί μια ιδιαίτερη κατάσταση. Αυτά ήταν πράγματα που αρχικά το υπουργείο δεν τα άκουγε καθόλου και έπειτα από πολλά χρόνια αγώνων, το 2015 το υπουργείο δέχθηκε τελικά αυτόν τον σχεδιασμό και μας ενέταξε στο πλαίσιο της αντισταθμιστικής εκπαίδευσης όπως την ορίζει το άρθρο 26 του N. 2016 και μας δίνει τη δυνατότητα να συμμετέχουμε στην επιλογή του εκπαιδευτικού προσωπικού με βάση κάποια κριτήρια που δεν είναι μόνο τα τυπικά τους προσόντα αλλά , το κίνητρό τους να έρθουν σ’ αυτό το σχολείο (γιατί θέλουν να έρθουν σ’ αυτό το σχολείο, τι περιμένουν από αυτό, τι έχουν να δώσουν, τι έχουν να πάρουν) και η διαθεσιμότητα τους να γίνουν και αυτοί ξανά μαθητές, με την έννοια να μάθουν καινούργια πράγματα που δεν έχουν μάθει σίγουρα από την εκπαίδευσή τους και να εφαρμόσουν διαδικασίες που δεν ακολουθούνται στο πρωινό σχολείο. Μετά το νόμο της αντισταθμιστικής εκπαίδευσης ακολούθησαν μια σειρά από τροποποιητικές διατάξεις, Φ.Ε.Κ., τα οποία ρυθμίζουν με πολύ μεγάλη λεπτομέρεια την εσωτερική μας λειτουργία. Ποιες είναι οι υποχρεώσεις των καθηγητών, ποιες κατηγορίες καθηγητών θα έχουμε εδώ, κάτω από ποιες προϋποθέσεις, τη δέσμευσή τους στις αρχές του θεραπευτικού πλαισίου, τι κάνουμε εμείς ως θεραπευτές μαζί με τους καθηγητές, όλα αυτά περιγράφονται με σαφήνεια ώστε να υπάρχει ένα ξεκάθαρο συμβόλαιο του πώς λειτουργούμε, γιατί είναι πραγματικά πρωτοποριακό το «Σχολείο 18ΑΝΩ» δεν υπάρχει πουθενά αλλού θεσμοθετημένη αυτή η συνάντηση του θεραπευτικού πλαισίου με το εκπαιδευτικό.

-Ποια διαδικασία ακολουθείται στην επιλογή των εκπαιδευτικών;

Την διαδικασία την οποία ορίσαμε από κοινού με το υπουργείο Παιδείας. Υπάρχει μια πενταμελής επιτροπή, η οποία αποτελείται από 3 στελέχη ψυχολόγους εξειδικευμένους στην απεξάρτηση και δύο στελέχη του Υπουργείου Παιδείας, εκ των οποίων ο ένας είναι ο Διευθυντής της Περιφερειακής Διεύθυνσης Εκπαίδευσης Αττικής, ως Πρόεδρος της Επιτροπής, και υπάρχει μια διαδικασία βάσει της οποίας προσμετρώνται τα τυπικά προσόντα. Σημαντικά προσόντα που μπορεί να έχει ο καθηγητής που θα επιλεγεί είναι η εμπειρία διδασκαλίας σε αντίστοιχο πλαίσιο, μια εκπαίδευση στο δυναμικό της απεξάρτησης, και η συνέντευξη. Αυτή η συνέντευξη έχει για μας καθοριστική σημασία, κυρίως στο να δούμε σε μια πρώτη επαφή, κάποιες φορές δεν αρκεί μία αλλά χρειάζονται περισσότερες επαφές, γιατί αυτός ο άνθρωπος θέλει να έρθει, τι τον φέρνει εδώ, κι αν αυτό που τον φέρνει εδώ μπορεί να συμβαδίσει με τη λειτουργία του σχολείου. Εάν μπορεί να συμβαδίσει, τότε είναι καλοδεχούμενος και πραγματικά συνήθως έχουμε μια καλή συνεργασία με τους εκπαιδευτικούς. Δεν είχαμε ποτέ προβλήματα με τους εκπαιδευτικούς και όταν ήρθαν στιγμές που κάπως δεν ήθελαν να παρακολουθήσουν το πλαίσιο, ή τους φαινότανε κάτι που δεν μπορούσαν να το υποστηρίξουν, πολύ έντιμα και πολύ ωραία σταμάτησαν τη συνεργασία τους μαζί μας, και εμείς από την πλευρά μας τους αποδεσμεύσαμε, χωρίς να διαταραχθεί η μεταξύ μας σχέση. Το ότι δεν μπόρεσε να συνεχιστεί η συνεργασία μας δε σημαίνει ότι αυτοί οι άνθρωποι δεν πρόσφεραν. Πρόσφεραν πάρα πολλά πράγματα και νομίζω ότι πήραν κι εκείνοι από μας. Απλά υπάρχει μία στιγμή που αυτό που κάνει κανείς μπορεί να μη του αρέσει πια και ο κάθε άνθρωπος πρέπει να έχει το δικαίωμα να το σταματάει. Μην ξεχνάμε και την ιδιαιτερότητα της δουλειάς στο δικό μας πλαίσιο. Ο εκπαιδευτικός στο σχολείο μας θα έρθει σε επαφή με έναν μαθητή ο οποίος ξαναπιάνει το βιβλίο στα χέρια του μετά από 10-15 χρόνια, ή και 20 ακόμα σε πολλές περιπτώσεις. Θα πρέπει επομένως να του διδάξει μια ύλη γυμνασίου ή λυκείου, θυμίζοντάς του βασικές αριθμητικές πράξεις, θυμίζοντάς του βασικούς γραμματικούς κανόνες. Όπως και για τον μαθητή έτσι και για τον εκπαιδευτικό δεν είναι εύκολο να μπει σ’ αυτή τη λειτουργία. Δεν είναι πάντα και εύκολο να αντέξει τη δυσκολία του μαθητή, τη δυσφορία που θα νιώσει επειδή δεν θυμάται απλά και βασικά πράγματα, και έχει ανάγκη εκείνη την ώρα από τον καθηγητή να μπορεί να τον υποστηρίξει. Αυτό λοιπόν είναι κάτι που εμείς, ως θεραπευτές, το ενισχύουμε πάρα πολύ ώστε να μπορέσουμε να στηρίξουμε με τη σειρά μας τον εκπαιδευτικό σε αυτόν του τον ρόλο. Οι εκπαιδευτικοί πρέπει να είναι ενδυναμωμένοι, αλλά κυρίως διαθέσιμοι, γιατί αρχικά δεν το ξέρουν πώς να το αντιμετωπίσουν. Εγώ, αν πήγαινα σε ένα άλλο πλαίσιο από αυτό που είμαι εκπαιδευμένη για να δουλέψω, δεν ξέρω αν εξαρχής θα το κατάφερνα. Απλά ξέρω αν είμαι διαθέσιμη να μπω σ’ αυτές τις καινούργιες διαδικασίες. Και γι’ αυτό η συνέντευξη πάνω σε ένα περιστατικό που τους παρουσιάζουμε, είναι καθοριστική για μας. Για μας είναι επίσης πολύ σημαντικό το ότι έχουμε εξασφαλίσει ένα αξιόπιστο και διάφανο πλαίσιο για την επιλογή των καθηγητών. Γιατί έχει τεράστια σημασία για μας να μπορούμε να λειτουργούμε ξεκάθαρα μεταξύ μας, στις σχέσεις μας, και να ξέρουν κι αυτοί που έρχονται.

-Ποιες είναι οι προϋποθέσεις φοίτησης και ποια η διαδικασία που ακολουθείται για την εγγραφή των μαθητών;

Εδώ οι μαθητές έχουν δυο δυνατότητες για να φοιτήσουν. Μπορούν να κάνουν χρήση του δικαιώματος που τους δίνει η νομοθεσία για τους κατ’ ιδίαν διδαχθέντες, που σημαίνει ότι επειδή ανήκουν σε ευάλωτη κοινωνική ομάδα μπορούν να πάνε απευθείας στον απολυτήριο τίτλο της βαθμίδας που είχαν σταματήσει. Εμείς έχουμε προσδιορίσει ότι αν έχουν περάσει τρία χρόνια από την τελευταία εγγραφή τους σε μία τάξη – στην πλειοψηφία οι μαθητές μας έχουν περάσει όχι τρία, αλλά δεκατρία και παραπάνω χρόνια από τότε που άφησαν το σχολείο – μπορούν κατευθείαν να πάνε στις εξετάσεις για το απολυτήριο του γυμνασίου ή του λυκείου. Αυτός είναι ο ένας δρόμος. Ο άλλος δρόμος είναι να έρθει κανείς κανονικά σαν μαθητής να παρακολουθήσει την πρώτη, τη δευτέρα, την τρίτη τάξη, αν θέλει. Έχουμε παρατηρήσει ότι ο δεύτερος δρόμος είναι πραγματικά ουσιαστικός γιατί επιτρέπει μια πολύ ώριμη επανασύνδεση με αυτό το βίωμα το παλιό, το τραυματικό και το αναπληρώνει σε πολύ μεγάλο βαθμό. Το μετουσιώνει πάρα πολύ καλά, ωστόσο δεν είναι όλοι οι μαθητές διαθέσιμοι για μια τέτοια δυναμική. Εμείς δεχόμαστε και τους κατ’ ιδίαν διδαχθέντες και γενικά πάει πάρα πολύ καλά. Στο σχολείο μας έχουμε όλες τις τάξεις του γυμνασίου, συνήθως βέβαια κυριαρχεί το απολυτήριο, έχουμε όλες τις τάξεις του λυκείου, και εκεί πάλι κυριαρχεί το απολυτήριο, έχουμε προετοιμασία πανελλαδικών εξετάσεων, τρία τμήματα ξένων γλωσσών, αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά, και ένα εργαστήριο ηλεκτρονικών υπολογιστών με πολύ αναβαθμισμένους υπολογιστές, δωρεά του Υπουργείου Παιδείας, αν και δεν έχει την ευθύνη της υλικοτεχνικής υποδομής. Την ευθύνη αυτή την έχει αναλάβει το ψυχιατρικό νοσοκομείο όπου ανήκουμε διοικητικά. Υπάρχει και ένα τμήμα σχολικού επαγγελματικού προσανατολισμού που βοηθάει τους μαθητές μας να επιλέξουν κατεύθυνση, με βάση τα στοιχεία της προσωπικότητάς τους και το επάγγελμα που θα ήθελαν να ακολουθήσουν.

Τέλος υπάρχουν και τα τμήματα εκμάθησης της Ελληνικής Γλώσσας , για τους μαθητές που δεν έχουν ελληνική παιδεία και υπηκοότητα αλλά και για Έλληνες μαθητές που ουσιαστικά είναι λειτουργικά αναλφάβητοι.

–Η λέξη σχολείο στην ιστοσελίδα σας είναι γραμμένη μέσα σε εισαγωγικά. Γιατί;

Εμείς χρησιμοποιούμε στην καθημερινότητά μας πολύ τη λέξη σχολείο, ακριβώς γιατί θέλουμε να δώσουμε το νόημα αυτής της ιδιαίτερης υπηρεσίας, γιατί αποτελεί σχολείο για όλους μας. Ο καθηγητής θα μάθει κι αυτός, ο μαθητής σαφώς θα μάθει από τον καθηγητή, αλλά και για μας τους θεραπευτές είναι ένα εξειδικευμένο πλαίσιο σε σχέση τα άλλα πλαίσια που λειτουργούν στο ΨΝΑ -18ΑΝΩ. Εμείς εδώ πλαισιώνουμε στο εδώ και τώρα της ζωής του θεραπευόμενου, μία σχέση στο εδώ και τώρα με τον καθηγητή του. Πλαισιώνουμε μια σχέση. Όταν είναι στη θεραπεία ο θεραπευόμενος μας, αυτήν την σχέση την κάνουμε με αυτά που ανακαλεί από το ψυχικό του υλικό, τις εμπειρίες που θυμάται, τα βιώματα που κουβαλάει και προσπαθούμε να την τροποποιήσουμε, να την βελτιώσουμε, αλλά είμαστε εμείς κι αυτός. Εδώ είμαστε τρεις. Δεν είμαστε μόνο εμείς κι αυτός. Γι’ αυτό θεωρούμε ότι είμαστε μία δομή που πλαισιώνει μία σχέση. Όπως κάποτε ίσως θα μπορούσε να ήταν ένα τέτοιο πλαίσιο η οικογένεια του θεραπευόμενου, που όμως δεν υπήρξε. Ή όπως θα μπορούσε να ήταν και το σχολείο για την οικογένεια αυτή, που πάλι δεν υπήρξε. Άρα λοιπόν χρησιμοποιούμε τη λέξη «Σχολείο» στη βάση του μηνύματος και της ουσιαστικής λειτουργίας μας, γιατί ακριβώς δεν είναι μία σχολική μονάδα όπως ορίζει τις σχολικές ομάδες το υπουργείο, είναι μια εξειδικευμένη εκπαιδευτική μονάδα. Δεν είναι ούτε ειδικό σχολείο, αυτό θέλω να το υπογραμμίσω χίλιες φορές, δεν παρέχουμε κανενός τύπου ειδική εκπαίδευση, καμία μοριοδοτούμενη ή με άλλο τρόπο εκπαίδευση, απλώς είναι μια εκπαίδευση που δίνεται ίσως με τους καλύτερους δυνατούς όρους που θα μπορούσε να δοθεί σε κάθε άνθρωπο, κατά τη γνώμη μου. Πολύ περισσότερο τώρα εδώ. Η επίσημη ονομασία είναι: Τμήματα Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης – Εξειδικευμένη Εκπαιδευτική Μονάδα. Εμείς ωστόσο χρησιμοποιούμε καθημερινά τον τίτλο «Σχολείο 18ΑΝΩ», θέλοντας να συνδέσουμε το θεραπευτικό με το εκπαιδευτικό πλαίσιο.

-Το παιδαγωγικό κομμάτι υποστηρίζει το θεραπευτικό;

Το υποστηρίζει πάρα πολύ, γιατί από τη βιβλιογραφία και τη δική μας εμπειρία ξέρουμε αυτό που σας είπα, ότι πρέπει να απαντήσει ένας άνθρωπος γιατί κάποια πράγματα τα σταμάτησε στη ζωή του, γιατί δεν είχαν νόημα τότε. Είναι πολύ εύκολο να σας πω ότι η αιτία που σταμάτησαν το σχολείο ήταν η ουσία, αλλά αν έρθετε να ακούσετε τους μαθητές μας θα ακούσετε ότι η ουσία δεν ήταν η αιτία, ήταν η αφορμή. Δεν υπήρχε νόημα στη ζωή τους γενικότερα. Δεν υπήρχε νόημα στην οικογένεια. Η οικογένεια μπορεί να μην είχε καθόλου καλό επίπεδο εκπαίδευσης, ή μπορεί να είχε το τέλειο επίπεδο εκπαίδευσης, όμως η εκπαίδευση δεν ήταν μια επενδεδυμένη συναισθηματικά διαδικασία. Με αποτέλεσμα αυτός ο άνθρωπος να μην μπορεί να λειτουργήσει ούτε στο σχολείο. Το σχολείο επίσης τον στιγμάτισε, τον όρισε ως κακό μαθητή, αρχικά, κακό παιδί, στη συνέχεια, αργότερα πρεζάκι, έναν άνθρωπο που κάνει χρήση, γιατί αυτή είναι η συνήθης ονομασία, κι αυτός τους στιγμάτισε, επίσης. Όσους τον απορρίψανε τους απέρριψε κι αυτός, με τη σειρά του. Αυτό σπάει εδώ. Κι αυτό δεν μπορεί να γίνει αν δεν υπάρχει θεραπευτική εμπειρία, αλλιώς θα γίνει με έναν τρόπο τραυματικό, ξανά. Άρα λοιπόν υποστηρίζει και το θεραπευτικό αίτημα γιατί τροποποιεί πράγματα σε επίπεδο ψυχικής λειτουργίας, που είναι βασικά για να φτάσουμε στην ουσιαστική απεξάρτηση, που δεν είναι απλά δεν κάνω χρήση, αλλά έρχομαι σε ρήξη με την ουσία σε όλα τα επίπεδα, πραγματικό, φανταστικό, συμβολικό και το κυριότερο είναι ότι βοηθάει πάρα πολύ και στην πρόληψη υποτροπής. Ειδικά για ανθρώπους που έχουν ολοκληρώσει τα θεραπευτικά τους προγράμματα, βλέπουμε πόσο ανάγκη έχουν να ‘ρθουν να προσπαθήσουν, ξέροντας ότι υπάρχει αυτό το πλαίσιο που θα τους στηρίξει συναισθηματικά, σε όλα τα επίπεδα. Με λίγα λόγια, ένας άνθρωπος που κάνει θεραπεία, αντιμετωπίζει αλλιώς το σχολείο. Αν ένα σχολείο είναι ευαισθητοποιημένο και ευέλικτο στο να ανταποκριθεί και αυτό, τότε υπάρχει μια πολύ καλή συνάντηση.

–Γνωρίζουμε ότι στη Μονάδα Απεξάρτησης 18 ΑΝΩ δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στον ρόλο της τέχνης στην απεξάρτηση. Πώς εντάσσεται η καλλιτεχνική παιδεία στο εκπαιδευτικό και το θεραπευτικό πρόγραμμα;

Τα βασικά εργαλεία της απεξάρτησης στα θεραπευτικά προγράμματα 18 ΑΝΩ είναι η ψυχοθεραπεία και η θεραπεία μέσω τέχνης.

Στο σχολείο, εξειδικευμένα καλλιτεχνικά μαθήματα ως μέρος του προγράμματος διδασκαλίας δεν γίνονται. Ωστόσο οι καθηγητές χρησιμοποιούν πάρα πολλές φορές μορφές τέχνης είτε σε ένα πρότζεκτ, είτε σε μια εργασία, είτε στη διδασκαλία ενός μαθήματος. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν πέρυσι, η διδασκαλία του ολοκαυτώματος από οι καθηγήτριες της ιστορίας και των αγγλικών πού διδάξαν το ολοκαύτωμα στους μαθητές και στις μαθήτριες μας χρησιμοποιώντας δικά τους εκπαιδευτικά εργαλεία όπως η ζωγραφική και κυρίως συνδέοντάς το με την έκφραση μέσω του σώματος, δηλαδή τη χοροθεραπεία. Πρέπει να πω ότι από αυτή τη δουλειά βγήκαν συγκλονιστικά πράγματα που βοήθησαν τους θεραπευόμενους όχι μόνο να μάθουν πράγματα για το σημαντικό αυτό ιστορικό γεγονός, αλλά κινητοποίησαν μέσα τους ταυτίσεις, ξέροντας το ολοκαύτωμα που σήμαινε γι’ αυτούς η καθημερινότητά τους στη χρήση. Ένα καθημερινό ολοκαύτωμα, ένα πολύ τραυματικό γεγονός, μπόρεσαν να το ξανασυνδέσουν, να το ξαναδούν, να νοηματοδοτήσουν και το δικό τους ολοκαύτωμα μέσα σε ένα ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο. Αποκαλύφθηκαν πραγματικά πολύ σημαντικές αλήθειες και πολύ σημαντικές εκπλήξεις. Είναι χαρακτηριστικό ότι ένας μαθητής ανακάλυψε κάτι για την οικογένειά του που δεν το γνώριζε. Κι αυτό άλλαξε σε μεγάλο βαθμό την εικόνα του για την οικογένειά του. Έτσι λοιπόν, ενώ υπάρχει μεγάλη σύνδεση της τέχνης με τη διδασκαλία, δεν διδάσκεται συστηματικά ένα καλλιτεχνικό μάθημα μέσα στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα.

-Θεωρείτε ότι ένα κλασικό σχολείο θα μπορούσε να εφαρμόσει αποτελεσματικά κάτι αντίστοιχο ως «πρόγραμμα» πρόληψης;

Πιστεύω πολύ, το έχω διαπιστώσει δηλαδή δουλεύοντας αρκετά χρόνια στα θεραπευτικά προγράμματα 18ΑΝΩ, ότι η θεραπεία και η εκπαίδευση έχουν μια κοινή βάση. Την ανθρώπινη σχέση. Εάν δεν έχεις σχέση με τον θεραπευτή σου δεν θα αλλάξεις, δεν θα τον εμπιστευτείς, δεν θα μοιραστείς μαζί του αυτά που σε βασανίζουν, αυτά που σε έχουν πονέσει. Εάν δεν έχεις σχέση με τον καθηγητή δεν θα μάθεις. Το ξέρουμε όλοι από την εμπειρία μας ως μαθητές, κι εσείς φαντάζομαι ως εκπαιδευτικοί το ξέρετε πολύ καλά πως η σχέση με ένα μαθητή ενισχύει το κίνητρό του. Άρα λοιπόν έχουν μια κοινή βάση και θεωρώ ότι σε όλα τα σχολεία αυτή η κοινή βάση μπορεί να πλαισιώσει αυτή τη σχέση του μαθητή με τον δάσκαλό του. Πρόληψη δεν είναι να έρθουμε σε ένα σχολείο να σας κάνουμε μια ενημέρωση. Αυτό μπορούμε να το κάνουμε ανά πάσα στιγμή σε όλα τα σχολεία. Ωραία ακούγονται κάποια πράγματα, ίσως βοηθήσουν κάποιους γονείς και κάποιους μαθητές, αλλά δεν λύνουν το πρόβλημα και δεν αποτελούν ένα ουσιαστικό πρόγραμμα πρόληψης. Ένα πρόγραμμα πρόληψης απαιτεί μια σταθερή συνεργασία με μια ομάδα εκπαιδευτικών, οι οποίοι όπως και εδώ εκπαιδεύονται και εποπτεύονται για ένα διάστημα, ώστε να μπορέσουν να προσεγγίσουν αλλιώς τους μαθητές τους. Δεν θα έρθουμε εμείς οι ειδικοί να προσεγγίσουμε τους μαθητές. Αυτό θα το κάνουν οι εκπαιδευτικοί. Έτσι λοιπόν ο στόχος της πρόληψης είναι να δημιουργήσει πυρήνες εκπαιδευτικών μέσα στο εκπαιδευτικό σύστημα, οι οποίοι μπορούν, έχουν τη δυνατότητα να μεταφέρουν τη γνώση και την τεχνογνωσία και σε άλλους συναδέλφους τους και να αλλάξει σιγά-σιγά ο τρόπος προσέγγισης και το κλίμα μέσα στο σχολείο. Αυτό απαιτεί βέβαια μακροχρόνιες και σταθερές παρεμβάσεις, απαιτεί δέσμευση και από τις δύο πλευρές και από τους εκπαιδευτικούς και από μας. Αλλά νομίζω ότι όπου έχουν λειτουργήσει, έχουν πάει πολύ καλά τα πράγματα. Είναι καθοριστικό για μας το γεγονός ότι όσοι εκπαιδευτικοί δουλεύουν εδώ σταθερά τα τελευταία χρόνια, συνήθως το πρωί δουλεύουν σε άλλα σχολεία, μεταφέρουν στα σχολεία τους μια άλλη κουλτούρα μ’ αυτό που κουβαλάνε από εμάς εδώ. Πάνε ίσως με έναν άλλο τρόπο. Όχι απαραίτητα συνειδητά. Δηλαδή αυτό το έχουν εσωτερικεύσει οι άνθρωποι. Και αυτό γίνεται αντιληπτό και από τους διευθυντές και από τους άλλους καθηγητές, και μας παίρνουν τηλέφωνο. Λένε: έχουμε περιστατικά εδώ, γίνεται χρήση, τι να κάνω, πώς να το αντιμετωπίσω. Είναι ζητήματα στα οποία καλούμαστε συνεχώς να απαντήσουμε και είναι κι ένας άλλος τομέας στον οποίο πια σιγά-σιγά βλέπω ότι μπορούμε να ανταποκριθούμε, θέλουμε να ανταποκριθούμε, αλλά είναι ένα επόμενο βήμα του Υπουργείου Παιδείας αυτό, αν θα μας δώσει αυτήν τη δυνατότητα κι αν θα θεσμοθετήσει μια τέτοια λειτουργία. Πιστεύω ότι θα τα καταφέρουμε.

–Η ύπαρξη ψυχολόγων στα σχολεία θα μπορούσε να βοηθήσει σ’ αυτήν την κατεύθυνση;

Ναι έχουμε πια πάρα πολλούς και αξιόλογους συναδέλφους, Αλλά η παρουσία ενός ψυχολόγου στο σχολείο θεωρώ ότι πρέπει να είναι συστηματική, καθημερινή, να αποτελεί μέρος της σχολικής μονάδας. Απ’ όσο γνωρίζω αυτή τη στιγμή οι ψυχολόγοι πηγαίνουν κάποιες ώρες, δυο τρεις φορές την εβδομάδα στο σχολείο και αυτό λειτουργεί σε ένα επίπεδο διασυνδετικό, ή δίνει περισσότερο μια καθοδήγηση. Όχι ότι δεν χρειάζεται, ασφαλώς χρειάζεται, όταν υπάρχουν περιστατικά τα οποία χρήζουν μιας ιδιαίτερης βοήθειας από πλευράς ψυχικής υγείας, σαφώς πρέπει να παρέμβει. Αλλά αν είναι μέρος της καθημερινής ζωής του σχολείου, όπως κι εδώ οι καθηγητές γίνονται μέρος του θεραπευτικού πλαισίου, θα έχει μια πολύ καλύτερη εικόνα και θα μπορεί να λειτουργήσει σοβαρά κι αποτελεσματικά. Βεβαίως είναι πολύ σημαντικό να μπουν η ψυχολόγοι στο σχολείο.

Για να μιλήσουμε ειλικρινά για το πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί αυτό το μεγάλο πρόβλημα της χρήσης των ουσιών, που το ακούμε συνεχώς, που μας βομβαρδίζουν τα μέσα, πρέπει να καταλάβουμε ότι χρειάζεται μια συλλογική δράση, συνεργασίες, διεπιστημονικότητα, χρειάζεται αλληλεπίδραση ανάμεσα σε όλες τις ομάδες ανθρώπων που έχουν έναν ρόλο απέναντι στον άνθρωπο που κάνει χρήση ουσιών και θέλει να σταθεί στα πόδια του και να απεξαρτηθεί. Αν αυτοί συνεργαστούν μεταξύ τους, αυτό μπορεί να δημιουργήσει νέες υπηρεσίες, πλαίσια που μπορούν να αναβαθμίσουν και την παροχή υπηρεσιών που δίνονται σε αυτούς τους ανθρώπους. Αυτό προσπαθούμε να κάνουμε εδώ και ουσιαστικά θα έχουμε εφαρμόσει αυτό που η βιβλιογραφία και η κλινική εμπειρία μας λένε συνέχεια. Αυτό μας ζητάει. Δυστυχώς πολύ συχνά τα πράγματα λειτουργούν αποσπασματικά. Δεν υπάρχει αυτή η διασύνδεση. Δεν υπάρχει αυτή η συνεργασία και θεωρώ ότι χρειάζεται και η πολιτεία να το ενισχύσει, να το θεσμοθετήσει και να βοηθήσει τους ανθρώπους που υπηρετούν όπου κι αν υπηρετούν, στην εκπαίδευση, στη θεραπεία, στη δικαιοσύνη, όπου κι αν είναι, να μπορέσουν να αναπτύξουν αυτή τη σχέση στην κουλτούρα τους και στη δουλειά τους, έτσι ώστε να σταθούν δίπλα σ’ αυτούς τους ανθρώπους. Θεωρώ ότι η πολιτεία πρέπει να βοηθήσει τα θεραπευτικά προγράμματα να αναπτύξουν θεραπευτικά πλαίσια με έναν τρόπο, που το κάθε πρόγραμμα θα χρησιμοποιεί τα εργαλεία του. Δεν υπάρχει ένας τρόπος, ένα μοντέλο που κάθε θεραπευτικό πρόγραμμα θα πρέπει να ακολουθήσει. Εμείς είμαστε ευχαριστημένοι γιατί μπορέσαμε να χρησιμοποιήσουμε τα δικά μας. Είμαστε πολύ χαρούμενοι γι αυτό κι αυτό μας δίνει και μια ασφάλεια για τον τρόπο που δουλεύουμε με τους καθηγητές. Δεν σημαίνει ότι το δικό μας είναι υποχρεωτικά το πιο κατάλληλο και για τους άλλους φορείς απεξάρτησης. Ο κάθε φορέας πρέπει να υποστηριχθεί από την πολιτεία, και από το Υπουργείο Υγείας και από το Υπουργείο Παιδείας, να αναπτύξει τα δικά του εκπαιδευτικά πλαίσια στον τρόπο που εκείνο μπορεί να τα λειτουργήσει.

Σας ευχαριστούμε!

Πηγή: Σελιδοδείκτης για την Εκπαίδευση και την Κοινωνία

https://selidodeiktis.edu.gr/2019/03/03/%CF%83%CF%85%CE%BD%CE%AD%CE%BD%CF%84%CE%B5%CF%85%CE%BE%CE%B7-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%BC%CE%B1%CF%81%CE%AF%CE%BD%CE%B1%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%80%CE%B1%CE%B4%CE%AE-%CF%85%CF%80%CE%B5%CF%8D%CE%B8%CF%85/